Diken üzerinde olan İstanbul ve dolayısıyla Türkiye ekonomisini yakından ilgilendiren bir gelişme Meclis’te yaşandı.

Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının bütçesi tartışıldı. En önemlisi kentsel dönüşüm ile ilgili yasaydı. Geçmişte 3’te 2 çoğunluk aranırken, salt çoğunlukla bina yıkımı gerçekleşecek. Bir kerelik olmak üzere alınan çürük raporu 90 günlük süre verilecek. Rezerv alanı ilanının kanunlaşması da dikkat edilmesi gereken bir durum. Deprem riski olan bir bölgede vatandaşlar boşaltılarak şehir dışına taşınması sağlanacak.

Geçmişte benzeri uygulamalar yapılmıştı. Tarlabaşı’nda meşhur evler yapıldığında gerçek sahipleri çıkarıldı. Yerine yapılan lüks yaşam alanını satın alabilecek vatandaşlar yerleştirildi. Dönemin CNN Türk çalışanı Cüneyt Özdemir yaptığı röportajda Sulukule’den çıkarılıp TOKİ’nin şehir dışında yaptığı konutlara yerleştirilenlerin yaşadıkları sıkıntıyı gösterdi. Röportaj sırasında şunları ekledi:

• 1480’den beri oldukları yerden çıkmak zorunda kaldık.
• Belediyenin yaptığı kentsel dönüşümün finansı oradaki insanları koruyacak şekilde değildi. Biz de evimizi satmak zorunda kaldık.

Ancak kentsel dönüşümde tasarlanması gereken tek şey ev değil. İçinde yaşayan insanların sosyal ve ekonomik çevresinin de eskisi korunarak yenilenmesi gerekir. Evleri yenileyip içindekileri çıkarmak için binbir takla atmak kentsel dönüşüm değil, rantsal dönüşümdür.

Özellikle Cumhurbaşkanı Erdoğan 6 Şubat depremi sonrası kentsel dönüşümün önemiyle ilgili konuştu. İstanbul Belediye Başkanı İmamoğlu da ellerinden gelen ne varsa yapmaya hazır olduğunu ancak topun bakanlıkta olduğunu dile getirmişti. Özellikle İstanbul’da deprem öncesi kurtarılabilecek bölgelerin ivedilikle tamamlanması gerekiyor. Deprem anında ve sonrasında insanların kaçış rotalarının da oluşturulması için tüm imkanların seferber edilmesi gerekiyor.

Üretimin de merkezi olan İstanbul için fabrika ve atölyelerin alternatif planlara dahil olması ülkenin iktisadi istikbalini etkileyecek bir durum.

Geçmiş tecrübelerin de menfi etkileri var. Gelen tepkiler mülkiyet hakkının ihlali ve devletin bu yerlere kalıcı olarak el koyma korkusundan ibaret. Devletin vatandaşının can ve mal güvenliğini gözeterek yaşadığı yuvayı korumasına olan güvensizliği ayrı, yaşanacak sıkıntıda hukuka olan inanç eksikliği de ayrı bir problem. En basit örnekte bile adalet herkese mutlaka ama mutlaka lazım olur.

KKM’nin akış yönü

Kur Korumalı Mevduat tasfiyesiyle birlikte o paranın nereye gideceği önemli bir merak konusuydu. Cevabı belirleyen en önemli etken insanların KKM’ye bakış açısında gizli. Dövizini alıp İnsanlar için hala döviz çok daha cazip bir yatırım aracı. Mevduat henüz beklenen ilgiyi göremedi. Döviz mevduat gibi garanti getiri imkanı vermese de ülkenin içinde bulunduğu siyasi kırılgan zemin hala insanlarımızın risk iştahını kabartıyor.

2024’te konut balonu patlıyor

Yatırım için sadece döviz, altın ve mevduat değil, konut ve araba da Türkiye’de karlı yatırım kaynağıydı. Hatta insanlar araba al-sat yaparak bir günde başka birinin yıllık maaşını kazandığı videolar izleyenleri hem sinir ediyordu hem de ufuk açıyordu.

Dünya yüksek faiz döneminde. Şimdi araç ve konut alınır mı sorusu kafa kurcalıyor. İhtiyaca binaen araba ve konut almak için soru işareti olmamalı. İnsan hayatını kolaylaştıran her yatırım uzun vadede amorti edecektir. Ancak sadece yatırım amacıyla araç ve ev alan

İhracata dayalı büyüyen Çin konuta dayalı büyümeyi baz alıyor. Bu da çöktü. Çin ekonomisi yavaşlamaya başladı. Çin’den yayılan bu dalga Türkiye’yi de etkileyecek.

Dış etmenler haricinde ekonomi yönetimi de konut konusunda kararlı adımlar attı. Geçen seneki sopayla enflasyon düşürme sistemi kenara bırakıldı, para politikası ve makroihtiyati tedbirlerle konut balonu havası alınarak inmeye başladı. Devamının gelmesi de bir o kadar önemli. Henüz biten bir şey yok…

Bazı konut endeksleri sonuçları da bu savı doğruluyor. Yılın ilk yarısında konut artış hızı %160’tan fazla artarken şuanda bu endeks %90’larda.

Eylül’de konut satışları da son yıla oranla %15 geriledi. Aslında dip dalga çoktan gelmeye başladı. Buzdağının görünen kısmındayız daha.