ANKARA, 13 Şubat 2026 — Ankara’daki Rus Evi'nde, kadim Türk dillerinden biri olan Yakutçanın onuruna düzenlenen Yakut Dili Günü etkinliği üçüncü kez gerçekleştirildi. Program, Türkiye ile Saha Cumhuriyeti (Yakutistan) temsilcilerini ortak Türk mirası, dil ve kültür ekseninde bir araya getirdi.
Açılış “algıs” ile yapıldı
Etkinlik, Yakut kültüründe kutsal kabul edilen ve iyi dileklerin dile getirildiği törensel hitap “algıs” ile başladı. Algıs, insanlara, doğaya ve yüce güçlere yönelik esenlik ve koruma temennilerini içeren geleneksel bir dua niteliği taşıyor. Açılışta algısı, algıscı Erkin Alekseyev seslendirdi.
Yakut inancına göre sözün özel bir gücü bulunduğu ve iyilik getirebildiği kabul ediliyor. Bu nedenle programın başlangıcı geleneksel formatta gerçekleştirildi.
2026: Halkların Birliği ve Kültür Yılı
Törenin açılış konuşmasını Rus Evi Ankara Başkanı Aleksandr Sotniçenko yaptı. Sotniçenko, 2026 yılının Rusya’da “Halkların Birliği Yılı” ilan edildiğini hatırlatarak, Yakut Dil Günü’nün üçüncü kez düzenlenmesinden duyduğu memnuniyeti dile getirdi.
Saha Cumhuriyeti Kültür ve Manevi Gelişim Bakanı Afanasiy Noyev ise gönderdiği video mesajda, 2026’nın Yakutistan’da “Kültür Yılı” olarak ilan edildiğini belirtti. Noyev, Ana Dil ve Yazı Günü’nün 1996 yılında, Saha Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı Mihail Nikolayev tarafından, ilk Yakut dilbilimci Semen Novgorodov’un doğum günü anısına ihdas edildiğini aktardı.
Program kapsamında Sotniçenko’ya, Saha Cumhuriyeti Kültür ve Manevi Gelişim Bakanlığı ile Dış İlişkiler ve Halklar İşleri Bakanlığı tarafından teşekkür belgeleri takdim edildi.
Yakut dili ve Türkiye arasındaki tarihsel bağ
Yakutça, Rusça ile birlikte Saha Cumhuriyeti’nin resmî dillerinden biri olarak kabul ediliyor. Cumhuriyet genelinde okullarda ve yükseköğretim kurumlarında öğretilen dil, bazı eğitim kurumlarında tamamen öğretim dili olarak kullanılıyor.
Yakut diline yönelik bilimsel çalışmalar XVIII. yüzyıla kadar uzanıyor. Dilbilim alanındaki önemli isimlerden Eduard Pekarski’nin hazırladığı Yakut Dili Sözlüğü, Türk dili araştırmaları açısından özel bir yere sahip.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün, dil reformu sürecinde kadim Türkçe sözcüklerin araştırılmasına önem verdiği ve Pekarski’nin sözlüğünün Türkçeye çevrilmesini istediği belirtiliyor. Çeviri çalışması, Prof. Abdülkadir İnan başkanlığındaki uzman bir heyet tarafından hazırlanarak 1937’de Atatürk’e sunuldu ve ardından Türk Dil Kurumu tarafından 12 cilt hâlinde yayımlandı. Eserin özgün baskısı ile bu ciltler bugün Anıtkabir Müzesi’nde muhafaza ediliyor.
Semen Novgorodov’un mirası
1892 yılında Yakutistan’da doğan Semen Novgorodov, modern Yakut alfabesinin kurucusu olarak kabul ediliyor. 1913’te İmparatorluk Sankt-Peterburg Üniversitesi Doğu Fakültesi’ne giren Novgorodov, ana dilde eğitim konusunda çalışmalar yürüttü.
1917’de ilk Yakut alfabesi “Sahalıı Suruk-Biçik”, 1922’de gözden geçirilmiş “Bastaaññı Suruk-Biçik” yayımlandı. 1923’te ise Latin harfli Yakut alfabesi hazırlandı. Novgorodov’un alfabesi temelinde 200’den fazla kitap ve yaklaşık 30 ders kitabı basıldı; ilk Yakut gazetesi “Kıım” yayımlanmaya başladı.
Olonkho ve edebiyat geleneği
Yakut yazılı edebiyatının gelişim sürecine ilişkin değerlendirmeler, Yakutistan Yazarlar Birliği Başkanı Natalya Harlampiyeva’nın video mesajıyla paylaşıldı. 2025 yılında Yakut yazılı edebiyatının 125. yılının kutlandığı hatırlatıldı.
Yakutların kahramanlık destanı Olonkho, 2005 yılında UNESCO tarafından İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası olarak tanındı. Programda Çurapçı’dan olonkhosut Nikolay Dyaçkovskiy’nin icrasından bir video gösterimi yapıldı.
Akademik iş birliği ve kültürel etkileşim
Yakut dili yalnızca Rusya’da değil, Türkiye’de de akademik düzeyde inceleniyor. 1990’lı yıllarda Ankara Üniversitesi bünyesinde görev yapan Türkolog Yuriy Vasilyev-Cargıstay’ın Yakutoloji çalışmalarına katkı sunduğu belirtildi.
Günümüzde de Türkiye’de Yakut dili ve folkloru üzerine lisansüstü tezler hazırlanıyor. 2025 yılında Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi öğrencisi Hülya Çeliktenyıldız’ın Rus Evi bursuyla Yakutsk’taki Maksim Ammosov Kuzey-Doğu Federal Üniversitesi’nde yüksek lisans eğitimine devam ettiği ifade edildi.
Program halk dansıyla sona erdi
Etkinlikte Yakutça şiir dinletileri, homus ve ağız kopuzu performansları gerçekleştirildi. Program, Yakutların geleneksel dairesel halk dansı osuohay ile sona erdi.
Video ve fotoğraf materyalleri, Saha Cumhuriyeti Kültür ve Manevi Gelişim Bakanlığı, Yakutistan Yazarlar Birliği ve ilgili kültür kurumlarının katkılarıyla sağlandı.
Etkinlik, Türkiye ile Yakutistan arasında dil, kültür ve akademik iş birliğinin geliştirilmesine yönelik önemli bir kültürel platform olarak değerlendirildi.
Nuh Mehmet Deniz
Doc. Dr. Hasan Hayirsever
Prof Dr. Mehmet Fatih Kirişcioğlu
Rus Evi Ankara Başkanı Aleksandr Sotniçenko ve Aldan Rozhi
Yorum Yazın